Nükleersiz Ortadoğu Tartışması Finlandiya’ya Taşınıyor

AddThis

Baher Kamal*
IDN-InDepth NewsAnalysis

KAHİRE (IDN) – Ortadoğu’yu nükleer başta olmak üzere tüm kitle imha silahlarından arındırmak için 40 yıldır süren çabalar, Finlandiya’nın sürpriz şekilde bu konuda bir uluslararası konferans toplama kararı almasıyla gelecek yıl Helsinki’ye taşınacak.

BM tarafından 14 Ekim 2011’de konferans yerinin açıklanması, Tunus, Mısır ve Libya başta olmak üzere bazı ülkelerde süre giden Arap Baharı’yla ve Yemen ve Suriye gibi ülkelerde yönetime karşı yaşanan halk ayaklanmalarıyla aynı zaman denk geldi.

Karar aynı zamanda bazı Arap ülkelerinde –bölgede nükleer silah sahibi tek ülke olan ve tahminlere göre 210 ila 250 savaş başlığı bulunan- İsrail’e karşı halk tepkisinin yoğunlaşmasıyla da örtüştü. Bu rakam Hindistan ve Pakistan’ın sahip olduğu toplam başlık sayısının iki katından fazla.

Protestolar bu yıl ağustos sonu ve eylül başında Kahire’de İsrail elçiliğine yapılan saldırı ve İsrail bayraklarının yakılmasıyla tepe noktasına ulaştı. Tunus, Fas ve Ürdün’de de protestolar gerçekleşti.

Öte yandan İsrail’de de sosyal politikalar, yüksek gıda ve hizmet fiyatlarına ve işsizlik oranına karşı halk aşırı sağcı Benyamin Netanyahu hükümetine tepki göstermeye başladı.

Filistin’in Tanınma Talebi

Ardından Filistin Yönetimi’nin eylüldeki BM Genel Kurulu’nda bağımsız bir devlet olarak tanınma talebi geldi. İsrail ve ABD’nin ısrarlı reddiyesi ve veto kararına karşı bölgede gerilim de yükseldi.

Kimliğinin gizli kalmasını isteyen emekli bir Mısırlı nükleer uzmanı “Bütün bu gerilim Finlandiya’nın Ortadoğu’yu nükleer silahlardan arındırma girişimine yardımcı olmayacak” dedi.

1995, 2000, 2005 ve 2010’daki Nükleer Silahsızlanma Anlaşması değerlendirme toplantılarında aktif şekilde yer alan uzman “Bölgede şimdi yeni bir senaryo oynanıyor. Mısır ve umarım Suriye gibi önemli ülkelerde ortaya çıkmaya başlayan demokratikleşme hareketlerinin, çöken diktatörlüklerin uzun zamandır yaptığı gibi ABD’nin sözünü dinlemeleri beklenemez” dedi.

Karmaşık, petrol zengini, uyanışta olan Ortadoğu nükleer silahlardan arındırılmamış olan tek ana bölge. Diğer bölgeler, hatta bazı kıtalar bunu gerçekleştirmiş durumda. Latin Amerika ve Karayipler, Güney Pasifik, Güney Doğu Asya, Orta Asya ve Afrika bunu gerçekleştirdi.

Zor Görev

2012’de yapılması öngörülen konferansın kolaylaştırıcısı olarak belirlenen Finlandiya Dışişleri Bakanlığı müsteşarı Jaakko Laajava’nın işi kolay görünmüyor.

Ortadoğu üzerine yeni bir uluslar arası konferansın toplanmasına, 1960’lardan bu yana girişimin başını çeken Mısır’ın baskısıyla ve Arap ülkelerinin, Türkiye’nin, tarafsızlar hareketinin ve İskandinavlar başta olmak üzere bazı Avrupa ülkelerinin desteğiyle New York’taki 2010 NPT Konferansı sırasında karar verildi.

NPT değerlendirme konferansı yaklaşırken Mısırlı diplomatlar Ortadoğu’nun nükleer cephanelerden temizlenmesiyle ilgili 40 yıllık talebi farklı düzeylerde dile getirdi.

İlk kez 1961’de hayata geçen Kahire girişiminin sınırları aradan geçen yıllarda çizilirken Mısırlı diplomatlar nükleer silahlar ve tüm kitle imha silahlarına karşı “açık ve tamamen şeffaf pozisyonlarını” ısrarla korudu.

İlgili kaynaklar Kahire’nin bu politikasının halen devam ettiğini söylüyor.

Kahire Belgesi

Mısır, 2010 NPT toplantısına katılan tüm taraflara bir çalışma belgesi sunarak, bölgenin arındırılmasını içeren daha önceki kararları tekrar eden “1995 BM kararından bu yanan hiçbir ilerleme sağlanmamasından endişe duyulduğunun” belirtilmesini önerdi.

Bu karar, Ortadoğu’yu nükleersiz bölge ilan ederek bölgenin kitle imha silahlarından arındırılması yolundaki müzakereler için somut bir zemin sağlıyor.

New York’taki toplantıdan günler önce, 26 Nisan 2010’da Mısırlı bir diplomat Kahire’nin her zaman kitle imha silahlarından arındırılmış bir Ortadoğu’yu savunduğunu vurgulayarak “bu düşüncelerinin başta Arap ve Afrika ülkeleriyle bazı Avrupa ülkeleri olmak üzere uluslar arası alanda da paylaşıldığını” belirtti.

Mısır Dışişleri Bakanlığı, İsrail’in bölgede nükleer silah sahibi tek olduğunu bilerek tüm devletlere “Nükleer Silahsızlanma Anlaşması’na taraf olma çağrısında” bulundu. Bir sözcü, 2010 toplantısına katılarak “Mısır’ın tüm devletlerin anlaşmaya taraf olmasını sağlamayı umduğunu” belirtti. “İsrail’in anlaşmaya taraf olmamasının bölgede güvenliği ve barışı tehlikeye atmakla kalmadığını, bölgeyi yaşanmaz hale getirdiğini” ekledi.

BM Toplantısı İçin Çağrı

Kahire belgesi New York’taki toplantıdan konu üzerine 2011’de BM öncülüğünde ve tüm bölge ülkelerinin nükleer silahlardan arındırılmış bir Ortadoğu için resmi bir bağlılığı ifade edeceği bir konferans toplanması kararının çıkmasını istiyordu

Kahire, bu konferansın yasal bağlayıcılığının bulunması için BM çatısı altında yapılmasını talep ediyordu. Ancak, NPT toplantısından bağlayıcılığı bulunmayan bir uluslar arası konferans düzenlenmesi kararı çıktı. Bu durumda, kimliğinin gizli kalmasını isteyen Asyalı bir diplomatın belirttiği gibi, 2012’de Finlandiya’da yapılacak konferansın “en iyi ihtimalle dişsiz bir yavru kaplan” doğurması olasılığı ağırlık kazanıyor.

İsrail’in Reddi

Çok sayıda Avrupa ülkesi tarafından desteklenen ve ABD’yi arkasına alan İsrail, nükleer silahlarıyla ilgili uluslar arası topluma açıklama yapmama tavrını koruyor. Askeri nükleer programını katı şekilde gizli tutuyor ve sistematik olarak Nükleer Silahsızlanma Anlaşması’na taraf olmayı reddediyor.

Tel-Aviv yönetiminin Ortadoğu’yu kitle imha silahlarından arındırma girişimlerine uzak durma kararını onaylayan Başbakan Benyamin Netanyahu, ABD Başkanı Barack Obama tarafından 13-14 Nisan 2010’da Washington’da düzenlenen Nükleer Güvenlik Zirvesi’ne katılmayı da reddetti. Netanyahu geçen yıl mayısta New York’ta yapılan NPT değerlendirme konferansını da terk etti.

Ana İhtiyaçlar

Mısır’ın kitle imha silahlarından arındırılmış Ortadoğu bakışının köşe taşlarını vurgulayan açıklama Mısır Devlet Enformasyon Servisi’nin (SIS) NPT değerlendirme konferansından bir hafta önce yayınladığı resmi bir belgede yer aldı.

Belgede “Bölgede barış ve istikrarın sağlanması konusunda Mısır’ın yaklaşımı Filistin sorununun adil bir çözüme kavuşturulması ve uluslar arası meşruiyete sahip tüm kararların tam olarak uygulanmasına dayanmaktadır” denildi.

Mısır’ın yaklaşımına göre,

- Kitle imha silahlarına sahip olmak hiçbir ülkenin güvenliğini garanti etmemektedir ve bu ancak adil ve kampsalı bir barışın sağlanmasıyla mümkündür.

- İsrail’in bölgenin nükleer silahlardan arındırılması yolunda “hiçbir pozitif adım” atmaması ve “askeri üstünlük doktrini”ne dayalı duruşu sadece bölgesel gerilimin artmasına yol açacaktır.

Bölgedeki her türlü kitle imha silahının ortadan kaldırılmasını savunan Mısır, bir tarafın diyerine dayatacağı her türlü ayrımcılık ve ayrıcalığı reddediyor.

Mısır, herhangi bir ülkeye ya da silah türüne ayrıcalık tanınmasını reddediyor bölgedeki herhangi bir ülkeye ayrıcalıklı statü tanınmasına karşı çıkıyor.

Ortadoğu’yu kitle imha silahlarından arındırma çalışmaları uluslararası gözetim, özellikle de BM ve örgütlerinin gözetimi altında gerçekleştirilmelidir.

Mısır, Ortadoğu’yu nükleer silahlardan arındırmak üzere alınan BM kararlarının, özellikle de 1981’de alınan 487 numaralı kararın hayata geçirilmesini savunuyor.

ABD’nin Nükleer Şemsiyesi

NPT konferansından uzun zaman önce Kahire ABD’nin bölgeyi nükleer silahlardan korumayı kapsamlı Ortadoğu barış planının bir parçası olarak ele alma teklifini geri çevirdi. Bir nükleer şemsiye kurulması anlamına gelen bu teklif önceki başkan George Bush tarafından yapılmıştı.

Nükleer şemsiye tanımı genellikle ABD’nin nükleer silah sahibi olmayan Japonya, Güney Kore, Avrupa’nın çoğu, Türkiye, Kanada ve Avustralya gibi müttefikleri için kullandığı Soğuk Savaş zamanından kalma bir bakışı betimliyor. Bazı ülkeler için bu durum kendi kendilerine nükleer silah geliştirmenin alternatifini oluşturuyordu.

Aslında, 18 Ağustos 2009’da beş yıl aradan sonra Washington’a yaptığı ilk ziyaret sırasında Mısır’ın şimdi devrik olan lideri Hüsnü Mübarek “Ortadoğu’nun nükleer silahlara değil, barış, güvenlik, istikrar ve kalkınmaya ihtiyacı olduğunu” vurgulamıştı.

Konu üzerine tartışmaların önünü alan Mübarek, önde gelen Mısırlı gazetelerden Al Ahram’a 17 Ağustos 2009’da verdiği özel röportajda “Mısır, ABD’nin Körfez Ülkeleri’ni korumayı amaçlayan nükleer şemsiyesinin bir parçası olmayacak” demişti.

Nükleer Şemsiye Değil Barış

Böylesi bir şemsiyenin “topraklarımızda yabancı askerlerin ve uzmanların bulunmasını kabul etmek” olacağını ve “bunu kabul etmeyeceklerini” söyleyen Mübarek, bir nükleer şemsiyenin “bölgesel bir nükleer gücün varlığının zımnen kabulü anlamına geleceğini ve bunu da kabul etmeyeceklerini” belirtti.

“Ortadoğu’nun nükleer bir güce –İran da olsa, İsrail de olsa- ihtiyacı bulunmadığını” söyleyen Mübarek “ihtiyacımız olan barış, istikrar ve kalkınma” dedi. Her halükarda “böyle bir resmi teklif almadıklarını” da ekledi.

Aynı gün Mısır devlet başkanı sözcüsü Süleyman Awad da konu üzerine görüş belirtti ve “Bu konunun ilk gündeme gelişi değil, ABD savunma politikasının bir parçası” dedi.

İran Faktörü

ABD’nin Ortadoğu’yla ilgili nükleer planlarına atıfta bulunan Awad “Hem içerik hem de şekil açısından kabul edilemez. Bir nükleer şemsiyeden konuşmak yerine İran’ın nükleer dosyasına bakılmalı ve bu Batı’nın ve İran’ın diyalog ve esneklik göstereceği şekilde yapılmalı” dedi.

“İran’ın programını barışçıl amaçlara yönelik olduğunu kanıtlaması halinde nükleer enerji kullanmaya, NPT’ye taraf tüm diğer ülkeler gibi hakkı var.”

Yukarıdaki görüşlerin ışığında ve hiçbir ülkenin evsahipliğine ve düzenleyiciliğe gönüllü olmaması düşünüldüğünde Finlandiya’da yapılacak bir Ortadoğu konferansına giden yol ciddi engellerle dolu görünüyor. Finlandiya diğerlerinin uzun yıllardır başaramadığını hayata geçirebilecek mi?

* Mısır doğumlu İspanya vatandaşı olan Baher Kamal, Ortadoğu üzerine uzmanlaşan savaş karşıtı bir gazeteci. Human Wrongs Watch’ın yayıncısı ve editorü. [IDN-InDepthNews - November 6, 2011]

2011 IDN-InDepthNews | Analysis That Matters

Bizi Twitter ve Facebook’ta takip edin:
http://twitter.com/InDepthNewshttp://www.facebook.com/pages/IDN-InDepthNews/207395499271390?sk=wall

 

Search